Κοινωνική γεωργία: Οικολογική περίθαλψη, κοινωνική πολιτική και πολιτική υγείας

Στις 19 Ιανουαρίου 2012, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα
 
Κοινωνική γεωργία: Οικολογική περίθαλψη, κοινωνική πολιτική και πολιτική υγείας.
 
Το ειδικευμένο τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 22 Νοεμβρίου 2012.
 
Κατά την … σύνοδο ολομέλειας, της … και … (συνεδρίαση της …), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε … την ακόλουθη γνωμοδότηση.
 
1.                  Συμπεράσματα και συστάσεις
 
1.1              Η κοινωνική γεωργία συνιστά καινοτόμο προσέγγιση που συνδυάζει δύο πτυχές: την πολύ-λειτουργική γεωργία και τις κοινωνικές υπηρεσίες και υπηρεσίες περίθαλψης σε τοπικό επίπεδο. Συμβάλλει, στα πλαίσια της παραγωγής γεωργικών προϊόντων, στην καλή διαβίωση και την κοινωνική ένταξη ατόμων με συγκεκριμένες ανάγκες. Η αυξανόμενη σημασία της κοινωνικής γεωργίας ώθησε την ΕΟΚΕ να καταρτίσει σχετική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας.
 
1.2              Η κοινωνική γεωργία διαδόθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη με παραλλαγές που εμφανίζουν κοινά χαρακτηριστικά, αλλά και πολλές διαφορές από άποψη προσέγγισης, σχέσεων με τους λοιπούς κλάδους και χρηματοδότησης.
 
1.3              Εντούτοις κρίνεται αναγκαία η καθιέρωση ενός ορισμού πανευρωπαϊκής εμβέλειας της κοινωνικής γεωργίας, στον οποίο θα καθορίζονται οι συναφείς δραστηριότητες και ένα σύνολο κριτηρίων –– συμπεριλαμβανομένων των ποιοτικών –– τα οποία θα πρέπει να ικανοποιεί μια δραστηριότητα προκειμένου να μπορεί να χρηματοδοτηθεί από τις διάφορες πολιτικές. Πάντως, αυτός ο ορισμός δεν πρέπει να είναι πολύ περιοριστικός προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να απεικονίζει στατικά μια κατάσταση, η οποία όμως στην πραγματικότητα βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη.
 
1.4              Σήμερα, δεν υφίσταται ρυθμιστικό πλαίσιο για την κοινωνική γεωργία ούτε σε ενωσιακό ούτε σε εθνικό επίπεδο, γεγονός που καταλήγει σε απουσία συντονισμού ανάμεσα στις διάφορες σχετικές πολιτικές και/ή ενδιαφερόμενους φορείς. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και οι αρμόδιες εθνικές και περιφερειακές αρχές και όργανα οφείλουν να ενθαρρύνουν και να στηρίξουν την κοινωνική γεωργία, θεσπίζοντας ένα κατάλληλο και ευνοϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο και λαμβάνοντας τα μέτρα που εκτίθενται παρακάτω.
 
1.5              Οι διαθέσιμες στατιστικές στον τομέα της κοινωνικής γεωργίας είναι σπάνιες και αποσπασματικές και, κατά την ΕΟΚΕ, θα ήταν χρήσιμο να δρομολογηθεί ένα πρόγραμμα στατιστικής έρευνας για να μελετηθεί πιο εμπεριστατωμένα, από ποσοτική και ποιοτική άποψη, η ύπαρξη ανάλογων πρωτοβουλιών στα κράτη μέλη και οι διάφορες μορφές που αυτές λαμβάνουν. Η σχετική βάση δεδομένων θα μπορούσε να επεκταθεί ώστε να προωθηθούν προγράμματα ερευνών στο εκάστοτε κράτος μέλος.
 
1.6              Η κοινωνική γεωργία πρέπει να υποστηριχθεί με διακλαδική έρευνα σε διάφορους κλάδους, ώστε να επικυρωθούν τα εμπειρικά πορίσματα, να αναλυθούν ο αντίκτυπός της και τα πλεονεκτήματά της υπό διάφορες οπτικές γωνίες (κοινωνική, οικονομική, προσωπική, υγείας κ.λπ.) και να εξασφαλιστεί η διάδοση των γνώσεων που αποκομίζονται από την πρακτική. Από την άποψη αυτή, η προσπάθεια συνεργασίας που ξεκίνησε σε ευρωπαϊκό επίπεδο χάρη στις πρωτοβουλίες SoFar και COST Action πρέπει να προωθηθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω εντός του προγράμματος πλαισίου Ορίζων 2020 για την περίοδο 2014‑2020.
 
1.7              Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι έχει εξίσου καίρια σημασία να συσταθούν και να ενισχυθούν δίκτυα κοινωνικής γεωργίας, με στόχο τις ανταλλαγές αντληθέντων διδαγμάτων και εμπειριών και την περαιτέρω ευαισθητοποίηση των ενδιαφερομένων. Συν τοις άλλοις, θα ήταν σκόπιμες τόσο η κοινή εκπροσώπηση των συμφερόντων της κοινωνικής γεωργίας σε πολιτικό επίπεδο, όσο και η συγκρότηση μιας κεντρικής οργάνωσης εμβέλειας ΕΕ. Έτσι αναμένεται να ενισχυθούν οι ανταλλαγές μεταξύ των παραγόντων της κοινωνικής γεωργίας και ο ρόλος των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών.
 
1.8              Ακόμη, για να εξασφαλιστεί υψηλό επίπεδο ποιότητας και ικανοτήτων στις δραστηριότητες της κοινωνικής γεωργίας, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην κατάρτιση των ενδιαφερομένων –– τόσο των παρόχων υπηρεσιών όσο και των δικαιούχων, καθώς και των ατόμων με συγκεκριμένες ανάγκες.
 
1.9              Για να αναπτυχθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη, η κοινωνική γεωργία χρειάζεται ευνοϊκό περιβάλλον, μεγαλύτερη συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών και εποικοδομητική συνεργασία μεταξύ των διαφόρων τομέων πολιτικής και διοικητικών υπηρεσιών (υγεία, κοινωνικές υποθέσεις, γεωργία, απασχόληση), σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι οι δημόσιες αρχές πρέπει να αναγνωρίσουν την κοινωνική γεωργία και να την υποστηρίξουν συγκεκριμένα, προσφέροντάς της τη δυνατότητα διαρκούς πρόσβασης σε χρηματοδοτικά μέσα που να καλύπτουν διάφορες πτυχές αυτού του είδους γεωργίας.
 
1.10          Θα μπορούσε επίσης να αποδειχθεί χρήσιμη η σύσταση, εκ μέρους της Επιτροπής, μιας μόνιμης δομής που να συνδέει όλες τις ενδιαφερόμενες Γενικές Διευθύνσεις. Ανάλογοι μηχανισμοί θα μπορούσαν να δημιουργηθούν και στα κράτη μέλη. Εξάλλου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να ενθαρρύνει τη διεξαγωγή συγκριτικής μελέτης των συστημάτων κοινωνικής προστασίας των κρατών μελών και του κόστους του καθενός, ώστε να αυξηθούν οι ενδεχόμενες εφικτές οικονομίες κατά την υλοποίηση σχεδίων κοινωνικής γεωργίας.
 
1.11          Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι οι προτάσεις της Επιτροπής για την περίοδο 2014‑2020 διανοίγουν νέες προοπτικές για την κοινωνική γεωργία. Ωστόσο, φαίνεται ότι απαιτείται ακόμη να υποστηριχθεί περισσότερο κατά την προσεχή περίοδο προγραμματισμού. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συντονίσουν την προσφυγή στις διάφορες πολιτικές που σχετίζονται με την κοινωνική γεωργία. Κατά την ΕΟΚΕ, πρέπει τα κράτη μέλη και οι αρμόδιες για τη διαχείριση των ενωσιακών κονδυλίων (εθνικές και τοπικές) αρχές να ενισχύσουν τη συνεργασία τους, προκειμένου να εξαλειφθούν οι φραγμοί που εμποδίζουν την πρόσβαση στα διαρθρωτικά ταμεία και να διευκολυνθεί η σχετική χρηματοδότηση των επαγγελματιών του κλάδου.
 
1.12          Το κοινό στρατηγικό πλαίσιο προσφέρει τη δυνατότητα συνδυασμού διαφόρων ταμείων, στα πλαίσια μιας στρατηγικής πολλαπλής χρηματοδότησης. Η Επιτροπή θα πρέπει, λοιπόν, να καλέσει τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν την κοινωνική γεωργία στον προγραμματισμό τους και να καταρτίσουν, με τρόπο σφαιρικό, ειδικά προγράμματα που θα επιτρέπουν στον κλάδο αυτόν να επωφελείται περισσότερο από τα διάφορα διαρθρωτικά ταμεία. Επίσης, άλλες δυνατότητες είναι η εφαρμογή θεματικών υπο-προγραμμάτων κοινωνικής γεωργίας ή η υποστήριξη σχετικών σχεδίων LEADER.
 
2.                  Γενικές παρατηρήσεις
 
2.1              Η κοινωνική γεωργία αναπτύσσεται λίγο πολύ παντού στην ύπαιθρο της ΕΕ από τα τέλη του 20ού αιώνα, ως νέα οικονομικά βιώσιμη πρακτική και οι πρωτοβουλίες στον τομέα αυτόν αυξάνονται συνεχώς. Για το σύνολο των σχετικών δραστηριοτήτων χρησιμοποιείται η γενική ονομασία «κοινωνική γεωργία», ενώ άλλες ονομασίες που χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν τις δραστηριότητες αυτές είναι «Farming for health», «Care Farming», «Green care» ή ακόμη «Green therapies». Όλες αυτές οι ονομασίες αναφέρονται σε διάφορες πρακτικές ή δραστηριότητες στον τομέα της περίθαλψης, της κοινωνικής επανένταξης, της κατάρτισης και της αποκατάστασης μειονεκτούντων ατόμων ή της κατάρτισης ατόμων με συγκεκριμένες ανάγκες. Οι δραστηριότητες αυτές προσφέρουν τη δυνατότητα σε άτομα που αντιμετωπίζουν δυσχέρειες να ανακτήσουν επαφή με μια δραστηριότητα παραγωγής και με τη φύση, ενώ παράλληλα συμβάλλουν στην καλή τους διαβίωση, στη βελτίωση της κατάστασης της υγείας τους και στην κοινωνική τους ένταξη. Διευκολύνουν, επίσης, τη μάθηση, την αύξηση της αυτοεκτίμησης και, ως εκ τούτου, τη συμμετοχή στον κοινωνικό βίο.
 
Από αυτή την άποψη, η κοινωνική γεωργία συνιστά καινοτόμο προσέγγιση που συνδυάζει δύο πτυχές: την πολύ-λειτουργική γεωργία και τις κοινωνικές υπηρεσίες και υπηρεσίες περίθαλψης σε τοπικό επίπεδο. Αφ’ ενός, συνδέεται στενά με την πολύ-λειτουργική φύση της γεωργίας και εγγράφεται πλήρως στην έννοια της αγροτικής ανάπτυξης, προσφέροντας στους γεωργούς τη δυνατότητα διαφοροποίησης των εισοδημάτων τους. Αφ’ ετέρου, είναι επωφελής για την κοινωνία, δεδομένου ότι προσφέρει κοινωνικές υπηρεσίες και βελτιώνει τις υφιστάμενες υπηρεσίες προς όφελος των κατοίκων της υπαίθρου, αξιοποιώντας τους γεωργικούς και αγροτικούς πόρους, με την ευρεία έννοια του όρου.
 
2.2              Παρότι οι πρακτικές κοινωνικής γεωργίας στην ΕΕ παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες, υπό την έννοια ότι συνδέονται στενά με παραδοσιακές δραστηριότητες της αγροτικής οικονομίας και αναπτύσσονται μέσα στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις (βιολογικά αγροκτήματα, υψηλή ένταση εργατικού δυναμικού, μεγάλος βαθμός πολύ-λειτουργικότητας, άνοιγμα στην περιοχή, υψηλή διαφοροποίηση και ευελιξία), υπάρχουν επίσης πολλές διαφορές ανάλογα με τη χώρα, σε συνάρτηση με την ιστορία, την προσέγγιση και τους προσανατολισμούς της καθεμιάς. Συνοπτικά, χωρίς να παραγνωρίζεται η ποικιλομορφία των προσεγγίσεων, θα μπορούσαμε να τις ομαδοποιήσουμε σε τρία είδη:
 
  • η θεσμική προσέγγιση, με δεσπόζουσα θέση των δημόσιων φορέων και φορέων υγείας (επικρατεί στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιρλανδία και τη Σλοβενία)·
  • η ιδιωτική προσέγγιση, που στηρίζεται σε θεραπευτικά αγροκτήματα (επικρατεί στις Κάτω Χώρες και στη Φλάνδρα του Βελγίου)·
  • η μικτή προσέγγιση, που στηρίζεται σε κοινωνικούς συνεταιρισμούς και ιδιωτικά αγροκτήματα (επικρατεί στην Ιταλία).
 
2.3              Διαφέρουν επίσης οι προσανατολισμοί: στην Ιταλία και τη Γαλλία, η κοινωνική γεωργία συνδέεται κυρίως με τον κοινωνικό κλάδο και τον κλάδο της περίθαλψης, στις Κάτω Χώρες έχει πιο στενές σχέσεις με το σύστημα υγείας, στη Φλάνδρα με τον κλάδο της γεωργίας, ενώ στη Γερμανία, τη Μεγάλη Βρετανία, την Ιρλανδία και τη Σλοβενία ο προσανατολισμός στρέφεται μεταξύ του κοινωνικού/υγειονομικού κλάδου και του κλάδου της υγείας.
 
2.4              Ο τρόπος χρηματοδότησης παρουσιάζει επίσης διαφορές ανάλογα με τις χώρες:
 
  • δημόσια προγράμματα και φιλανθρωπικές δράσεις που στηρίζονται σε ενώσεις εθελοντών (Ιταλία, Γαλλία) και σε κοινωνικούς συνεταιρισμούς (Ιταλία)·
  • δημόσιοι πόροι (κλάδοι υγείας, περίθαλψης, παιδείας) που απευθύνονται σε δημόσιες δομές (Γερμανία, Ιρλανδία, Σλοβενία), σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις (Κάτω Χώρες) ή σε κοινωνικούς συνεταιρισμούς (Ιταλία)·
  • πολιτική αγροτικής ανάπτυξης με στόχο τη στήριξη της έναρξης λειτουργίας και ανάπτυξης κοινωνικών αγροκτημάτων κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007‑2013 (Ιταλία)·
  • άμεση πρόσβαση στις αγορές προϊόντων διατροφής για τα προϊόντα που ανταποκρίνονται σε δεοντολογικές προδιαγραφές και άμεση πώληση (Γαλλία, Ιταλία).
 
Εντούτοις, στην πραγματικότητα οι τρόποι χρηματοδότησης παρουσιάζουν συχνά πολύ μεγαλύτερη ποικιλομορφία.
 
2.5              Η κοινωνική γεωργία οργανώνεται σύμφωνα με διάφορες μορφές. Μπορεί να πρόκειται είτε για ιδιωτικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, υπό διαχείριση ιδιώτη επιχειρηματία, στον οποίο η κοινωνική γεωργία προσφέρει τη δυνατότητα να διαφοροποιεί τις πηγές εισοδήματος ενώ παράλληλα συνεχίζει μια κανονική παραγωγή απευθυνόμενη στην αγορά, είτε για κοινωνικές επιχειρήσεις ή συνεταιρισμούς, για ενώσεις, για ιδρύματα ―δηλ. για οργανώσεις μη κερδοσκοπικού σκοπού. Σε άλλες περιπτώσεις, η κοινωνική γεωργία ― μολονότι εφαρμόζεται σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις ― εξαρτάται από δημόσιους οργανισμούς ή από φορείς του κλάδου της υγείας.
 
3.                  Ορισμός της κοινωνικής γεωργίας
 
3.1              Η κοινωνική γεωργία δεν είναι εύκολο να οριστεί, επειδή περιλαμβάνει ευρύ φάσμα διαφορετικών πρακτικών. Ωστόσο, αποδεικνύεται αναγκαίο να δοθεί ένας ορισμός της κοινωνικής γεωργίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να προσδιοριστούν οι δραστηριότητες που υπάγονται σε αυτήν και να καθοριστεί ένα πλαίσιο και κριτήρια, συμπεριλαμβανομένων κριτηρίων ποιότητας, στα οποία θα πρέπει να ανταποκρίνονται οι σχετικές δραστηριότητες για να μπορούν να δικαιούνται στήριξη βάσει των διαφόρων πολιτικών. Ο ορισμός αυτός θα πρέπει να μην είναι πολύ περιοριστικός, ώστε να μην περιχαρακωθεί δεσμευτικά μια πραγματικότητα που βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη. Αντίθετα, θα πρέπει να προτείνει ένα πλαίσιο που να διατηρεί την αναγκαία ευελιξία ώστε να μπορούν να περιληφθούν οι ποικίλες δραστηριότητες της κοινωνικής γεωργίας και η προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή.
 
3.2              Μολονότι οι συναφείς με την κοινωνική γεωργία δραστηριότητες ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό, έχουν πάντοτε τα εξής δύο κοινά στοιχεία: οι δραστηριότητες ασκούνται α) μέσα σε γεωργική εκμετάλλευση και β) από άτομα που έχουν προσωρινά ή μόνιμα συγκεκριμένες ανάγκες (μη εξαιρουμένης της εκπαίδευσής τους). Έτσι, η κοινωνική γεωργία συμβάλλει αφ’ ενός μεν στην πρόοδο και στην ευημερία του ατόμου, αφ’ ετέρου δε στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών και στην καλύτερη σύνδεση της πόλης με την ύπαιθρο.
 
3.3              Επομένως, σε μια πρώτη φάση, η κοινωνική γεωργία θα μπορούσε να οριστεί ως ένα σύνολο δραστηριοτήτων που χρησιμοποιούν τους γεωργικούς πόρους, φυτικούς και ζωικούς, για την προώθηση (ή τη δημιουργία) κοινωνικών υπηρεσιών, σε αγροτικές ή περιαστικές περιοχές, όπως λ.χ. επανορθωτική ή θεραπευτική αγωγή, προστατευόμενες θέσεις εργασίας, διά βίου μάθηση και άλλες δραστηριότητες που συμβάλλουν στην κοινωνική ένταξη (σύμφωνα με τον ορισμό, ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας - δράση Cost Action 866 Green Care initiative - Coopération européenne en science et technologie). Το ζητούμενο είναι, μεταξύ άλλων, να δημιουργηθούν, μέσα σε μια γεωργική εκμετάλλευση, οι συνθήκες που θα επιτρέπουν τη συμμετοχή στις καθημερινές δραστηριότητες του αγροκτήματος ατόμων με ιδιαίτερες ανάγκες, με στόχο να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη των προσώπων αυτών, η ένταξή τους στην κοινωνία και, συνεπώς, η μείωση της περιθωριοποίησής τους, του αισθήματος του ανικανοποίητου, της αδιαφορίας τους και της απομόνωσής τους μέσα στην κοινωνία
 
3.4              Υπό την παρούσα κατάσταση, μπορούν να διακριθούν τέσσερα κύρια πεδία της κοινωνικής γεωργίας:
 
α) δραστηριότητες επανορθωτικής και θεραπευτικής αγωγής·
β) ένταξη στην αγορά εργασίας και κοινωνική ένταξη·
γ)  παιδαγωγικές δραστηριότητες·
δ) υποστηρικτικές υπηρεσίες προς το άτομο.
 
4.                  Απουσία νομικού πλαισίου τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο
 
4.1              Χάρη στις δραστηριότητες θεραπείας, ένταξης στην εργασία, κοινωνικής ένταξης ή και στις παιδαγωγικές της δραστηριότητες, η κοινωνική γεωργία προσφέρει αναντίρρητα μεγάλης αξίας δημόσιες υπηρεσίες και συμβάλλει στη βιώσιμη ανάπτυξη. Εξάλλου, χάρη στη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων που προωθεί και στη δυναμική της, μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στην τοπική ανάπτυξη.
 
4.2              Πολλές σχετικές εμπειρίες έχουν αναπτυχθεί σύμφωνα με μια διαδικασία από τη βάση προς την κορυφή, δημιουργώντας τοπικά δίκτυα που συντελούν στη σφαιρική ανάπτυξη των κατά τόπους περιοχών. Για όλους αυτούς τους λόγους, η κοινωνική γεωργία συνάδει με την έκδοση του ΟΟΣΑ The New Rural Paradigm (Το νέο αγροτικό πρότυπο, 2006) και αναφέρεται ρητώς στα Rural Policy Reviews (Ανασκοπήσεις της αγροτικής πολιτικής) για τις χώρες του ΟΟΣΑ (λ.χ. την Ιταλία). Η κοινωνική γεωργία εξετάστηκε, επίσης, κατά τη διάσκεψη του ΟΟΣΑ για την αγροτική ανάπτυξη στο Κεμπέκ (2009). Ορισμένες πρωτοβουλίες κοινωνικής γεωργίας χρηματοδοτούνται βάσει των πολιτικών αγροτικής ανάπτυξης 2007‑2013 (άξονες ΙΙΙ και IV του προγράμματος LEADER) και των μέτρων του Κοινωνικού Ταμείου για την κοινωνική ένταξη.
 
4.3              Η συνειδητοποίηση του δυναμικού που ενέχει η κοινωνική γεωργία αυξάνεται όλο και περισσότερο, σε όλα τα επίπεδα, ενώ οι γεωργικές οργανώσεις, οι τοπικές κοινότητες, καθώς και οι θεσμοί κοινωνικού χαρακτήρα και υγείας αντιμετωπίζουν την κοινωνική γεωργία υπό νέα οπτική γωνία. Ωστόσο, λίγες μόνο χώρες έχουν θεσπίσει κλαδικές ρυθμίσεις, είτε σε εθνικό είτε σε περιφερειακό επίπεδο (Γαλλία, Ιταλία, Κάτω Χώρες). Από την άλλη πλευρά, διαπιστώνεται παντού έλλειψη διασύνδεσης ανάμεσα στις διάφορες πολιτικές και/ή τους ενδιαφερόμενους θεσμούς.
 
Εντούτοις, οι φορείς της κοινωνικής γεωργίας αρχίζουν να οργανώνονται για την ανταλλαγή των εμπειριών τους και πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι ο ρόλος των αυθόρμητων δικτύων κοινωνικών γεωργών είναι καθοριστικός.
 
4.4              Τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υλοποίησε αρκετές πρωτοβουλίες για την υποστήριξη αυτών των δραστηριοτήτων, μεταξύ των οποίων η δράση Cost Action 866 – Green care ή το πρόγραμμα SOFAR (πρωτοβουλία χρηματοδοτούμενη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα πλαίσιο του 6ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης). Επίσης, τον Δεκέμβριο του 2009 δρομολογήθηκε μια θεματική πρωτοβουλία με τη συμμετοχή 7 κρατών μελών υπό το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Αγροτικής Ανάπτυξης με σκοπό την ανάλυση των δυνατοτήτων και των προβλημάτων των συγχρηματοδοτούμενων από το ΕΓΤΑΑ εθνικών και περιφερειακών σχεδίων αγροτικής ανάπτυξης. Στα πλαίσια του σχεδίου SoFar, η Γερμανία πρότεινε το 2008 ένα συγκεφαλαιωτικό έγγραφο για την κοινωνική γεωργία (καθ. Thomas van Elsen), το οποίο ενημερώθηκε το 2009.
 
5.                  Δράσεις προς ανάληψη
 
5.1              Αναγνώριση της κοινωνικής γεωργίας σε ενωσιακό επίπεδο και χάραξη ρυθμιστικού πλαισίου
 
5.1.1        Λαμβανομένων υπόψη των δημόσιων αγαθών που παράγει και της συμβολής της στη βιώσιμη ανάπτυξη, η κοινωνική γεωργία θα έπρεπε να προωθείται και να στηρίζεται από τα ενωσιακά όργανα και από τις κυβερνήσεις. Αυτό συμπεριλαμβάνει τη χάραξη, σε διάφορα επίπεδα, κατάλληλου και ευνοϊκού ρυθμιστικού πλαισίου, την αναγνώριση της προστιθέμενης αξίας της κοινωνικής γεωργίας, τη βελτίωση της διαχείρισης της κοινωνικής γεωργίας, καθώς και τη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος και την εποικοδομητική συνεργασία μεταξύ των διαφόρων πολιτικών πεδίων και των διοικήσεων (υγεία, κοινωνικός τομέας, γεωργία, απασχόληση) σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ακόμη, θα ήταν ευκταία η ειδικά στοχοθετημένη στήριξη εκ μέρους των δημοσίων αρχών και η ολοκληρωμένη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων υπέρ της κοινωνικής γεωργίας, καθώς επίσης και η προώθηση και στήριξη της διακλαδικής έρευνας ή ακόμη η ενίσχυση της επικοινωνίας και της ανταλλαγής εμπειριών.
 
5.1.2        Κατά τη χάραξη ενός ρυθμιστικού πλαισίου, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στα ζητήματα που συνδέονται με την ποιότητα της κοινωνικής γεωργίας, ούτως ώστε να καθοριστούν τα γενικά κριτήρια που οφείλουν να πληρούν οι σχετικές δράσεις, συμπεριλαμβανομένων κριτηρίων ποιότητας. Με το ίδιο σκεπτικό, πρέπει να σχεδιαστούν τα μέτρα που απαιτούνται για την εξασφάλιση της κατάλληλης παρακολούθησης των δραστηριοτήτων κοινωνικής γεωργίας.
 
5.1.3        Επιπλέον, θα μπορούσε να φανεί χρήσιμη μια μόνιμη δομή που θα μπορούσε να συστήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων Γενικών Διευθύνσεων, επιφορτισμένη να ενθαρρύνει, να παρακολουθεί και να συντονίζει την εξέλιξη της κοινωνικής γεωργίας στην Ευρώπη. Ανάλογες δομές θα μπορούσαν να συσταθούν στα κράτη μέλη.
 
5.2              Δημιουργία βάσης δεδομένων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης
 
Παρότι ο αριθμός των εκμεταλλεύσεων που δραστηριοποιούνται στον χώρο της κοινωνικής γεωργίας σημειώνει αύξηση σε όλες τις χώρες, γενικά αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 1 % του συνόλου των γεωργικών εκμεταλλεύσεων.
 
Ωστόσο, τα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία για την κοινωνική γεωργία είναι λιγοστά και αποσπασματικά. Θα ήταν σκόπιμο, λοιπόν, να διεξαχθεί ένα πρόγραμμα στατιστικής έρευνας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προκειμένου να αξιολογηθεί ποσοτικά και να μελετηθεί διεξοδικότερα η παρουσία της κοινωνικής γεωργίας στην Ευρώπη και οι κατευθύνσεις που λαμβάνει. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να διευρύνει τη σχετική βάση δεδομένων, ώστε να προωθηθούν προγράμματα ερευνών στο καθένα από τα κράτη μέλη.
 
5.3              Προώθηση της συμπερίληψης της κοινωνικής γεωργίας στα προγράμματα ερευνών
 
5.3.1        Η συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που ξεκίνησε με το πρόγραμμα SoFar και τη δράση Cost Action 866 Green Care στη γεωργία, θα πρέπει να προωθηθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω. Και τούτο επειδή η παραγωγή και η ανταλλαγή επιστημονικών, επαγγελματικών και πρακτικών γνώσεων ανά την Ευρώπη έχει ύψιστη σημασία.
 
Προκειμένου να διεξαχθούν πιο εμπεριστατωμένες έρευνες, η κοινωνική γεωργία χρειάζεται τη στήριξη της έρευνας στους τομείς της θεραπείας και της ιατρικής, της κοινωνικής εργασίας στη γεωργία, καθώς και της γεωργίας και κατάρτισης. Η έρευνα αυτή πρέπει να διεξάγεται σε στενή επαφή με το πρακτικό έργο. Τα θετικά εμπειρικά αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί σε θεραπείες με φυτά και ζώα πρέπει να επικυρωθούν βάσει αυστηρών επιστημονικών ερευνών, προκειμένου να αναγνωρίζονται από τους ιατρικούς κύκλους. Τα διδάγματα που έχουν αντληθεί από τις σχετικές εμπειρίες όσον αφορά την αποδοτικότητα της ένταξης των ατόμων στον ημερήσιο και ετήσιο ρυθμό της εργασίας στο αγρόκτημα πρέπει να τεκμηριωθούν και να αξιοποιηθούν για περαιτέρω ανάπτυξη της κοινωνικής γεωργίας.
 
5.3.2        Μια διακλαδική έρευνα που θα μελετά τον αντίκτυπο και τα πλεονεκτήματα της κοινωνικής γεωργίας υπό διάφορες οπτικές γωνίες (κοινωνική, οικονομική, υγείας, προσωπικής ανάπτυξης), που θα εξασφαλίζει τη μεταφορά της γνώσης που αντλήθηκε από πρακτικές εμπειρίες και που θα ενσωματώνει τους φορείς που δρουν επί τόπου μπορεί να οδηγήσει σε καινοτόμες ιδέες και να ενισχύσει τη δέσμευση υπέρ της κοινωνικής γεωργίας. Το επιστημονικό υπόβαθρο για πρότυπα προγράμματα μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη προτύπων που θα στηρίζονται σε ατομικές ή συνεταιριστικές επιχειρήσεις για μια ολόκληρη περιφέρεια. Πρέπει να δρομολογηθούν διακλαδικές μελέτες και έρευνες για την ανάλυση της επίδρασης της κοινωνικής γεωργίας αφ’ ενός μεν ως προς τη δυνητική εξοικονόμηση δαπανών για τα ασφαλιστικά ταμεία, αφ ετέρου δε για τη βελτίωση της υγείας και της ευημερίας των ασφαλισμένων που δραστηριοποιούνται στον κλάδο της κοινωνικής γεωργίας. Αυτά τα ζητούμενα έχουν ήδη αναλυθεί και μελετηθεί σε ορισμένες χώρες, ιδίως δε τις Κάτω Χώρες.
 
5.3.3        Οι έρευνες αυτές θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν στο προσεχές πρόγραμμα πλαίσιο Ορίζων 2020 (2014‑2020), δεδομένου ότι το πρόγραμμα αυτό λαμβάνει υπόψη τις κοινωνικές πτυχές στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας. Είναι σαφώς ευκταίος ο συντονισμός και η υποστήριξη της κοινωνικής γεωργίας από το πρόγραμμα Ορίζων 2020 εφόσον το εν λόγω πρόγραμμα μπορεί να διευκολύνει τις επαφές και τις ανταλλαγές μεταξύ ερευνητών διαφόρων κλάδων που σχετίζονται με αυτή τη μορφή γεωργίας.
 
5.4              Προώθηση της συμπερίληψης της κοινωνικής γεωργίας στα προγράμματα κατάρτισης
 
Προκειμένου να εξασφαλιστεί υψηλό επίπεδο ποιότητας και ικανοτήτων για τις δραστηριότητες της κοινωνικής γεωργίας, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην κατάρτιση των διαφόρων φορέων –– τόσο των παρεχόντων όσο και των δικαιούχων των σχετικών υπηρεσιών. Πρέπει, λοιπόν, να καταρτισθούν και να προσφέρονται προγράμματα διαρκούς επιμόρφωσης, σε στενή συνεργασία με τα ερευνητικά και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ώστε να εξασφαλιστεί υψηλό επίπεδο ικανοτήτων των διευθυντών επιχειρήσεων και των συνεργατών τους που είναι αρμόδιοι για τους δικαιούχους της κοινωνικής γεωργίας. Επίσης, πρέπει να αναλυθούν και να εφαρμοστούν τα προγράμματα κατάρτισης που μπορούν να προταθούν στους δικαιούχους της κοινωνικής γεωργίας.
 
5.5              Ενίσχυση του ρόλου της κοινωνίας πολιτών και της δημιουργίας δικτύων
 
5.5.1        Τα καινοτόμα σχέδια στον τομέα της κοινωνικής γεωργίας αναπτύσσονται συχνά απομονωμένα, χωρίς γνώση των λοιπών ανάλογων σχεδίων ή ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ τους. Ωστόσο, η δημιουργία και ενίσχυση των δικτύων κοινωνικής γεωργίας έχει καθοριστική σημασία για την ανταλλαγή εμπειριών, τη συμβολή στη διάδοση των διαφόρων σχεδίων και την αξιολόγηση των βέλτιστων πρακτικών. Ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή πραγματοποιήθηκε με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Αγροτικής Ανάπτυξης. Η σύσταση τέτοιου είδους δικτύων αξίζει να ενισχυθεί.
 
5.5.2        Επίσης, πρέπει να προωθηθούν η συνεργασία, οι κοινές δημοσιεύσεις και η παρουσία στο Διαδίκτυο.
 
5.5.3        Εξάλλου, θα ήταν σκόπιμες αφ’ ενός μεν η επιδίωξη της κοινής εκπροσώπησης των συμφερόντων της κοινωνικής γεωργίας σε πολιτικό επίπεδο, αφ’ ετέρου δε η εγκαθίδρυση μιας κεντρικής οργάνωσης εμβέλειας ΕΕ. Μια τέτοια οργάνωση, που θα συμπεριλαμβάνει την κοινωνία πολιτών, θα μπορεί να διευκολύνει τις ανταλλαγές μεταξύ των παραγόντων της κοινωνικής γεωργίας και να τους παρέχει τόσο διοικητική όσο και τεχνική υποστήριξη, προάγοντας τα συμφέροντα της κοινωνικής γεωργίας στην πολιτική. Υπό αυτήν την έννοια, κρίνεται σημαντικός ο ρόλος των γεωργικών οργανώσεων.
 
5.5.4        Όλες αυτές οι δραστηριότητες θα μπορούσαν να προγραμματιστούν και να υλοποιηθούν στα πλαίσια της νέας πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη 2014‑2020 και να στηριχθούν, ειδικότερα, στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Αγροτικής Ανάπτυξης και στα δίκτυα αγροτικής ανάπτυξης των κρατών μελών. Έτσι επεκτείνεται η προαναφερθείσα θεματική πρωτοβουλία για την κοινωνική γεωργία και σε άλλα κράτη μέλη.
 
5.6              Συμπερίληψη της κοινωνικής γεωργίας στη στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης και στο κοινό στρατηγικό πλαίσιο
 
5.6.1        Στα πλαίσια της τρέχουσας πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη, η κοινωνική γεωργία επωφελήθηκε από κάποια στήριξη, κυρίως βάσει των αξόνων ΙΙΙ (διαφοροποίηση) και IV του προγράμματος LEADER, καθώς και του άξονα «κοινωνική ένταξη» του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ). Η αναγνώριση της κοινωνικής γεωργίας ως παράγοντα ανάπτυξης της αγροτικής οικονομίας αναμένεται να της επιτρέψει να επωφελείται από όλες τις δράσεις που προωθούνται και χρηματοδοτούνται από τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία (Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης – ΕΓΤΑΑ, Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης – ΕΤΠΑ, ΕΚΤ) και να έχει, συνεπώς, πρόσβαση σε νέες πηγές χρηματοδότησης.
 
5.6.2        Παρότι οι προτάσεις της Επιτροπής για την προσεχή περίοδο προγραμματισμού των διαρθρωτικών ταμείων διανοίγουν κάποιες νέες προοπτικές –– δεδομένου ότι η καταπολέμηση της φτώχιας, η κοινωνική ένταξη και η διαφοροποίηση των γεωργικών δραστηριοτήτων αναφέρονται ως ρητοί στόχοι της πολιτικής αυτής (οι οποίοι ιδανικά θα μπορούσαν να συνδυαστούν με την κοινωνική γεωργία) –– είναι μάλλον αναγκαίο να τονιστεί καλύτερα ο ρόλος της κοινωνικής γεωργίας, τόσο στον προσεχή προγραμματισμό όσο και στη σύμβαση εταιρικής σχέσης με σκοπό την καλύτερη ενίσχυση της πρώτης. Από αυτή την άποψη, η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συντονίσουν την προσφυγή στις διάφορες πολιτικές που άπτονται της κοινωνικής γεωργίας. Κατά την ΕΟΚΕ, πρέπει τα κράτη μέλη και οι αρμόδιες για τη διαχείριση των ενωσιακών κονδυλίων (εθνικές και τοπικές) αρχές να ενισχύσουν τη συνεργασία τους, προκειμένου να εξαλειφθούν οι φραγμοί που εμποδίζουν την πρόσβαση στα διαρθρωτικά ταμεία και να διευκολυνθεί η σχετική χρηματοδότηση των επαγγελματιών του κλάδου.
 
5.6.3        Το νέο πλαίσιο προγραμματισμού προσφέρει στην κοινωνική γεωργία τη δυνατότητα να εξασφαλίσει χρηματοδότηση από διάφορα ταμεία και για πολλά έτη. Πράγματι, το κοινό στρατηγικό πλαίσιο προσφέρει τη δυνατότητα συνδυασμού των διαφόρων ταμείων για μια στρατηγική πολλαπλής χρηματοδότησης. Θα πρέπει τα κράτη μέλη να κληθούν να προβλέπουν την κοινωνική γεωργία στον προγραμματισμό τους και να καταρτίσουν ειδικά προγράμματα που θα της επιτρέπουν να επωφελείται περισσότερο από τα διάφορα διαρθρωτικά ταμεία, καθώς έχει καίρια σημασία να πεισθούν οι εθνικές και τοπικές αρχές να αξιοποιούν πραγματικά αυτές τις δυνατότητες χρηματοδότησης.
 
Δεδομένου του πολυδιάστατου και πολύ-λειτουργικού χαρακτήρα της, η κοινωνική γεωργία και οι άμεσα σχετιζόμενοι παράγοντες θα μπορούσαν να αντλήσουν σημαντικά οφέλη από μια αυθεντικά σφαιρική προσέγγιση, χάρη στην οποία θα διευκολύνονται και θα συντονίζονται καλύτερα τόσο η προσφυγή στα διάφορα ταμεία όσο και οι σχετικές διαδικασίες ή διατυπώσεις.
 
5.6.4        Προς τούτο, θα ήταν ενδεχομένως ιδιαίτερα χρήσιμο, στα πλαίσια της αγροτικής ανάπτυξης, να καθιερωθεί μια πολιτική επικοινωνίας προς όφελος των κρατών μελών, η οποία να καλύπτει επίσης τις δραστηριότητες παρακολούθησης και εκπόνησης εκθέσεων. Μια άλλη δυνατότητα θα ήταν να προβλεφθεί ένα θεματικό υπο-πρόγραμμα βάσει του άρθρου 8 ή ακόμη να ενισχυθούν τα σχέδια Leader με αντικείμενο την κοινωνική γεωργία.
 
5.6.5        Τέλος, οι διάφορες Γενικές Διευθύνσεις θα πρέπει να ενισχύσουν τη συνεργασία τους, ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση της κοινωνικής γεωργίας σε όλα τα διαρθρωτικά ταμεία και να εξαλειφθούν οι δυσχέρειες που μέχρι στιγμής εμπόδιζαν την πρόσβαση των γεωργών στις περιφερειακές πολιτικές.
 
Βρυξέλλες, 22 Νοεμβρίου 2012
 

Ο πρόεδρος
του ειδικευμένου τμήματος «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον»




Mario CAMPLI

 

Αναζητήστε στην Οίκοpress

Συμπράττων φορέας

Περιφέρεια Αττικής

Βασίλης Τακτικός

Βασίλης Τακτικός - προσωπικός ιστότοπος

anakalipste

ΒΙΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ – Καινοτόμες πρακτικές στο Βιοτουρισμό (Πρέσπα - Κορυτσά) / Innovative practices in Biotourism (Prespa - Korca)

ΒΙΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Καινοτόμες πρακτικές στο Βιοτουρισμό (Πρέσπα - Κορυτσά)

ΒΙΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ – Καινοτόμες πρακτικές στο Βιοτουρισμό (Πρέσπα - Κορυτσά) / Innovative practices in Biotourism (Prespa - Korca) -- ΔΩΡΕΑΝ ΜΑΘΗΜΑΤΑ E-LEARNING ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΓΛΩΣΣΕΣ

ΔΩΡΕΑΝ ΜΑΘΗΜΑΤΑ E-LEARNING
ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΓΛΩΣΣΕΣ


ΒΙΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ – Καινοτόμες πρακτικές στο Βιοτουρισμό (Πρέσπα - Κορυτσά) / Innovative practices in Biotourism (Prespa-Korca) -- e-LIBRARY Βιοτουρισμού

e-LIBRARY Βιοτουρισμού


ΒΙΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ – Καινοτόμες πρακτικές στο Βιοτουρισμό (Πρέσπα - Κορυτσά) / Innovative practices in Biotourism (Prespa-Korca) -- Πλατφόρμα e-SERViCES Βιοτουρισμού

Πλατφόρμα e-SERViCES Βιοτουρισμού

Επισκεφθείτε επίσης

Prespa-Korca Observatory

ΑΜΚΕ Ερύμανθος

Social Activism

oikosocial

paratiritiriokp

solon

oikoenergeia

Ερύμανθος Κοινωφελής Εργασία

edo-mko

Επισκεφθείτε τα Blog Μας

TheBlogIconBlogger 

Πανελλήνιο Παρατηρητήριο

Βασίλης Τακτικός – Συγγράμματα για την Κοινωνική Οικονομία

Δημοσιογραφία Πολιτών

Συμμετοχική Δημοκρατία

Η Επανάσταση των Social Media

Πράσινες Πόλεις

Υδάτινοι Πόροι και Περιβάλλον

Διαδραστική Παιδεία μέσω της Τέχνης

Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Social Activism in the World

Κοινωνική Οικονομία